Arabas I., Bondar L. D. Art Cabinet of Princess Anna Jablonowska in Siemiatycze: an Eighteenth-Century Polish “Kunstkammer”

IWONA ARABAS — Dr. habil., Department Chair, Institute of the History of Science of the Polish Academy of Sciences (Warsaw, Poland)
E-mail: iarabas@wp.pl

LARISA D. BONDAR — PhD, Academic Secretary, Saint Petersburg Branch of the Archive of the Russian Academy of Sciences (Saint Petersburg, Russia)
E-mail: L007@list.ru

 

Download  |  Go to Issue #4. 2020

 

АBSTRACT. The Natural Science Cabinet created by princess Anna Jabłonowska (1728–1800) in her estate in Siemiatycze was one of the richest natural science collections in Poland in the late eighteenth century. In 1802 this collection was acquired by the Russian Treasury and transferred to the Moscow University, where it was destroyed by fire in 1812. Today the most informative source on the composition of the collection is the body of documents from SPbB ARAS, on which this article is based. The Natural Science Cabinet contained, among other things, numismatic, archaeological and ethnographic objects, as well as physical devices and tools. This collection was called the “Art Cabinet”. The article presents the first full-text publication of fragments of the documents related to the composition of the collection, i.e. two inventories of the Cabinet: one text of unknown authorship in French and one inventory in Russian, compiled by the academicians V.M. Severgin and A.F. Sevast’ianov. The surviving information allows us to conclude that Jablonowska’s collection was a reflection of the intellectual values of the era, which sought to name and inventory the surrounding world. This collection evokes associations with other cabinets of curiosities (mirabilia) typical for the Age of Enlightenment.

 

KEYWORDS: Natural Science Cabinet, Siemiatycze collection, cabinets of curiosities, eighteenth-century museum collections

 

УДК 069.5:5
DOI 10.31250/2618-8619-2020-4(10)-88-105

 

REFERENCES

  • Санкт-Петербургский филиал Архива Российской академии наук (СПбФ АРАН). Р. IV. Оп. 1 Д. 148 Дело о покупке натурального кабинета покойного князя Яблоновского, воеводы брацлавского. 1801–1802.
  • СПбФ АРАН. Ф. 1 Оп. 1а. Д. 4 Протоколы заседания Конференции Императорской академии наук [Печатные]. 1786–1803.
  • Арабас И., Бондарь Л. Д. Источники по изучению Натурального кабинета княгини Анны Яблоновской в фондах Санкт-Петербургского филиала Архива РАН // Миллеровские чтения — 2018: преемственность и традиции в сохранении и изучении документального академического наследия: материалы II междунар. науч. конф., 24–26 мая 2018 г., Санкт-Петербург / сост. и отв. ред. д. и. н. И. В. Тункина. СПб., 2018 С. 263– 278
  • Морозов М. В. Василий Михайлович Севергин — геолог-первопроходец русского северо-запада // Российское минералогическое общество глазами современников: сборник статей по истории геологических знаний / отв. ред. Б. Ю. Марин и др. СПб., 2015 С. 13– 22
  • Севергин В. М. Записки путешествия по западным провинциям Российского государства, или Минералогические, хозяйственные и другие примечания, учиненные во время проезда через оные в 1802–1803 гг. Ч. 1 СПб., 1803
  • Anna ks. Jabłonowska i ks. Krzysztof Kluk — ludzie, którzy wyprzedzili swoją epokę. Referaty z sesji naukowej 30.09 — 01.10.2011 / pod red. N. D. Tomaszewskiego. Ciechanowiec, 2011
  • Arabas I. Losy kolekcji księżnej Anny Jabłonowskiej na podstawie dokumentów z Archiwum Rosyjskiej Akademii nauk w St. Petersburgu // Kwartalnik Historii Nauki i Techniki. T. 54 № 2 2009 S. 95–108.
  • Arabas I. Niezrealizowany projekt narodowego muzeum historii naturalnej księżnej Anny Jabłonowskiej // Kwartalnik Historii Nauki i Techniki. T. 57 2012 S. 166–180.
  • Arabas I., Smirnowa N., Krasnobajewa J., Kowalenko S. Ocalałe z moskiewskiej pożogi: materialne ślady świetności przyrodniczej kolekcji księżnej Anny Jabłonowskiej // Cenne, Bezcenne, Utracone. 2013 Nr. 1–4. S. 12–17.
  • Bergerówna J. Księżna pani na Kocku i Siemiatyczach (działalność gospodarcza i społeczna Anny z Sapiehów Jabłonowskiej). Lwów, 1936
  • Bernoulli J. Podróże po Polsce 1778 // Polska Stanisławowska w oczach cudzoziemców / opr. W. Zawadzki. T. 1 Warszawa, 1963 S. 327–476.
  • Betlej A. Polish Art Collections in Brühl’s Time. The Case of the Collection of Joseph Alexander Jabłonowski // Heinrich Graf von Brühl (1700–1763). Ein sächsischer Mäzen in Europa. Akten der internationalen Tagung zum 250 Todesjahr / hrsg. von U. Ch. Koch, Ch. Ruggero. Dresden, 2017 S. 449–461.
  • Betlej A. Sibi, Deo, posteritati. Jabłonowscy a sztuka w XVIII wieku. Kraków, 2010
  • Dezallier d’Argenville A.-J. Lettre sur le choix et l’arrangement d’un Cabinet curieux // Mercure de France. 1727 Juin. Vol. 2 P. 1294–1330.
  • Dziennik podróży Stanisława Staszica 1789–1805 // wyd. Cz. Leśniewski. Kraków, 1931
  • Eco U. Szaleństwo katalogowania. Poznań, 2009
  • Jagodzińska K. Czas muzeów w Europie środkowej. Muzea i centra sztuki współczesnej (1989–2014). Kraków, 2014
  • Ksiądz Krzysztof Kluk i badacze epoki stanisławowskiej / pod red. N. D. Tomaszewskiego. Ciechanowie, 2016
  • Księżna Anna z Sapiechów Jabłonowska (1728–1800). W 200 rocznicę zgonu / pod red. A. Wołka, Z. J. Wójcika. Siemiatycze, 2001
  • Partyka J. Między sicentia curiosa a encyklopedią. Warszawa, 2019
  • Rosset T. F. de. Kolekcja artystyczna — geneza, rozkwit, kryzys // Acta Universitatis Nicolai Copernici. Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo. T. 45 Toruń, 2014 S. 253–285.
  • Rostafiński J. Księżna wojewodzina bracławska jako przyrodniczka // Księga pamiątkowa ku czci Bolesława Orzechowicza. T. 2 Lwów, 1916 S. 280–303.
  • Topol O. Deliss, płaszczyzny percepcji // Muzeum sztuki. Antologia. Kraków, 2005
  • Wilkońska P. Księżna Jabłonowska Wojewodzina Bracławska // Czas. 1859 № 232, 234
  • Wójcik Z. Aleksander Sapieha i warszawskie środowiska przyrodnicze końca XVIII i początku XIX // Prace Muzeum Ziemi. T. 15 Prace z zakresu historii nauk geologicznych. Cz. 2 Warszawa, 1970 S. 38–47.
  • Wójcik Z. Siemiatycki gabinet historii naturalnej Anny Jabłonowskiej // Księżna Anna z Sapiehów Jabłonowska (1728–1800). W 200 rocznicę zgonu / pod red. A. Wołka, Z. J. Wójcika. Siemiatycze, 2001 S. 8–133.
  • Zawartko-Laskowska M. Mecenat naukowy Stanisława Augudsta i jego przyrodnicze pasje // Kronika Zamkowa: biuletyn informacyjny Zamku Królewskiego w Warszawie. 2008 Nr. 1/2. S. 65–112.